Wśród najciekawszych i najbardziej widowiskowych zwyczajów wielkanocnych w Polsce szczególne miejsce zajmuje Siuda Baba. To obrzęd, który do dziś przetrwał w Wieliczce oraz pobliskiej Lednicy Górnej. Choć obecnie ma formę radosnego spektaklu ulicznego, jego korzenie sięgają, aż do przedchrześcijańskich wierzeń i rytuałów związanych z nadejściem wiosny.
Geneza Siudej Baby związana jest z dawnymi słowiańskimi obrzędami przejścia, symbolicznie kończącymi zimę i witającymi nowy cykl wegetacyjny. Według legendy w Lednicy Górnej znajdowała się pogańska świątynia usytuowana w świętym gaju, w pobliżu źródła o szczególnej mocy. W jej wnętrzu płonął wieczny ogień, strzeżony przez kapłankę. Raz do roku, w czasie wiosennej pełni, kapłanka opuszczała swoje miejsce, aby znaleźć następczynię. Jeśli wybrana dziewczyna nie wykupiła się datkiem, była zmuszona do rocznej służby. W tym czasie nie mogła się myć, czesać ani zmieniać odzieży. Po roku, zaniedbana, brudna i w zniszczonym ubraniu, stała się podstawą do późniejszego wizerunku Siudej Baby.
Od obrzędu do widowiska
Wraz z rozwojem chrześcijaństwa pierwotne znaczenie rytuału stopniowo zanikało, a sam zwyczaj ulegał przekształceniom. Dziś Siuda Baba pojawia się w drugi dzień Świąt Wielkanocnych, przede wszystkim w Lednicy Górnej i w Wieliczce, gdzie stanowi ważny element lokalnej tożsamości. Ubrana w charakterystyczny zniszczony strój i z twarzą umazaną sadzą, postać Siudej Baby towarzyszy grupie przebierańców. Centralnym elementem widowiska jest smarowanie twarzy przechodniów sadzą, co ma przynosić szczęście i pomyślność. Obecnie wydarzenie ma także oprawę artystyczną. Ważną rolę odgrywa tu zespół regionalny „Mietniowiacy”, który nadaje uroczystości muzyczny i widowiskowy charakter. Dzięki temu Siuda Baba stała się także atrakcją przyciągającą mieszkańców regionu oraz gości z Krakowa i okolic.
Siuda Baba w sztuce ludowej
Zwyczaj ten znajduje również odzwierciedlenie w twórczości artystów ludowych. Jednym z nich jest Kazimierz Idzi, uznany rzeźbiarz, który w swoich pracach często nawiązuje do lokalnych tradycji i obrzędów. Jego działalność wykracza poza samą twórczość artystyczną. W latach 1997–2008 pełnił funkcję prezesa krakowskiego oddziału Stowarzyszenie Twórców Ludowych. W zbiorach muzeum znajduje jego rzeźba przedstawiająca Siudą Babę, wykonana w pniu lipy o nieregularnym, owalnym kształcie. Artysta wiernie oddał charakterystyczne elementy stroju – spódnicę, kaftanik przewiązany sznurkiem z zawieszonym dzbankiem na datki oraz duży różaniec.
X
pliki cookies
Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na ich używanie.
Istnieje możliwość wyłączenia cookies za pomocą ustawień przeglądarki.
