Słownik

Słownik

A B C D E F G H I J K L M N O P R S T U W Y Z
Text_2

Bednarz

Największy i jeden z najstarszych cechów związanych z górnictwem solnym, który posiadał przywileje królewskie już od XV w. Bednarze wykonywali […]

więcej
Text_2

Boczkowski Feliks

(ur. 29 maja 1804 w Mikluszowicach koło Bochni, zm. 23 lipca 1855 w Wieliczce); doktor medycyny, pełnił funkcję lekarza salinarnego. […]

więcej
Text_2

Borlach Jan Gotfryd

(1687-1768); technik i geometra górniczy, administrator żup krakowskich. Urodzony w Dreźnie. Na terenie Saksonii odkrył solanki i uruchomił warzelnie soli. […]

więcej
Text_2

Czernecki Jan

ur. w Stroniatynie k. Lwowa J. Czernecki (1871 – 1955), wraz ze zmianą miejsca zatrudnienia przeniósł się do Wieliczki, gdzie […]

więcej
Text_2

Długosz Alfons

twórca i długoletni dyrektor Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka, malarz i fotografik, nauczyciel. Studiował w berlińskiej Państwowej Szkole Przemysłu Artystycznego oraz na Akademii Sztuk Pięknych w Dreźnie.

więcej
Text_2

Gargul Władysław

(ur. 18 marca 1883 w Bochni, zm. 24 sierpnia 1946) fotograf, wynalazca. W wieku 20 lat otworzył swój pierwszy, samodzielny […]

więcej
Text_2

Kierat

Drewniana maszyna wyciągowa poruszana przez konie, stosowana w wielickiej kopalni od XV do XIX w.; przy jej pomocy wyciągano na […]

więcej
Text_2

Płocha

charakterystyczny „plecak” używany do transportu rumu solnego przez nosiczy  

więcej
Text_2

Podżupek

namiestnik żupnika, sprawował bezpośredni nadzór nad żupami; w żupach krakowskich funkcjonował urząd podżupka wielickiego i bocheńskiego, pełniących funkcję właściwych kierowników […]

więcej
Text_2

Skoczylas Władysław

Władysław Skoczylas (ur. 4 kwietnia 1883 w Wieliczce, zm. 8 kwietnia 1934 w Warszawie), jeden z najwybitniejszych artystów II Rzeczypospolitej, […]

więcej
Text_2

Szafarz

najważniejszy spośród pracowników Zamku Żupnego. Nadzorował zakupy materiałów, ich wydawanie: rozdzielał łój i owies, kupował żywność do kuchni żupnej. Czuwał […]

więcej
Text_2

Szyb Daniłowicza

zagłębiony w latach 1635-42 staraniem Jana Mikołaja Daniłowicza podskarbiego wielkiego koronnego, późniejszego żupnika. Ruch turystyczny obsługuje już od 1874 r.. Współczesna […]

więcej
Text_2

Szyb św. Kingi

Szyb został wybity w latach 1864-66. W 1867 r. zakończono budowę nadszybia, a w 1868 r. postawiono młyn do kruszenia […]

więcej
Text_2

Trasa Muzeum

jest zwiedzana po przejściu Trasy Turystycznej, w ramach podstawowego biletu do kopalni soli.  Trasę Muzeum, o długości ok. 1,5 km, tworzy […]

więcej
Text_2

Trasa turystyczna

jedna z dwóch tras, obok Trasy Muzeum wchodzących w skład biletu do kopalni soli, składa się z ponad 20 komór, położonych […]

więcej
Text_2

Trybarz

(z niem. treiben, treiber = poganiać, poganiacz), dawny górnik obsługujący konie w kopalni. Do do ich obowiązków należało doglądanie, żywienie i […]

więcej
Text_2

Żupa solna

W dawnej Polsce mianem tym określano kopalnię soli, zwykle w posiadaniu książąt lub królów. Żupą solną, tak jak kopalniami kruszców, […]

więcej
Text_2

Bachmistrz

(łac. magister montium, niem. Bergmeister; ) górmistrz, w Polsce XIII–XVIII w., urzędnik w żupach krakowskich. Przywileje na bachmistrzostwo, zwane również […]

więcej
Text_2

Bałwan Solny

(łac. bankus, niem die Bank – ława, lada) blok solny w kształcie beczki, podstawowy produkt kopalni soli od XIII do […]

więcej
Text_2

Drąg walacki

drąg drewniany używany do przetaczania bałwanów solnych.   Oryginalne kije walackie można oglądać w komorze Szerzyzna.

więcej
Text_2

German Marcin

(zm. Ok. 1655); geometra, sztygar szybu Regis w Wieliczce, autor najstarszych zachowanych map miasta Wieliczki i trzech poziomów kopalni. Prowadził […]

więcej
Text_2

Groty Kryształowe

rezerwat przyrody znajdujący się w kopalni soli na głębokości 70-114 m. Obejmuje zespół naturalnie wytworzonych i znacznych rozmiarów kryształów halitu. […]

więcej
Text_2

Halit

(gr. halos – słony, oraz lithos – kamień) minerał znany i używany już od czasów starożytnych. Kryształy halitu można oglądać […]

więcej
Text_2

Karbaria

to dawne określenie panwiowej warzelni soli, w której  metodą odparowywania solanki produkowano sól; Najstarszą wizualizacją warzelni w Wieliczce jest grafika […]

więcej
Text_2

Kaszt

(z niem. kasten – skrzynie), podpora w kształcie filaru z układanych poziomo pni, zabezpieczająca strop wyrobiska; Kaszty można zobaczyć m.in. […]

więcej
Text_2

Kleta

Charakterystyczna drewniana budowla stawiana nad szybami. Stosowana do końca XIX wieku.

więcej
Text_2

Kłapeć

sześcienny blok solny odspojony od ściany wyrobiska; Więcej w komorze Russegger II

więcej
Text_2

Kolonia Górnicza Niwa

niezwykle funkcjonalny zespół domów górniczych, zlokalizowany między ulicami F. Chopina, M. Zyblikiewicza, J. Sowińskiego i Lednicką; projekt zrealizowano w latach […]

więcej
Text_2

Kopacze

najważniejsza grupa pracowników kopalni, zwana również stolnikami, ich liczbę Kazimierz Wielki ustalił po 60 dla każdej z kopalń w Bochni […]

więcej
Text_2

Krzyż

urządzenie wyciągowe składające się z wału pionowego z czterema poziomymi ramionami; Krzyże poruszane przez ludzi bądź konie; Więcej w komorze […]

więcej
Text_2

Liczak

deseczka z otworami do zaznaczania ilości wydobytej soli; zazwyczaj montowana w pobliżu kieratów; Więcej w komorze Russegger IV  

więcej
Text_2

Łojownia

miejsce w Zamku Żupnym (budynek północny), w którym kopacze odbierali przydział łoju, który służył do oświetlania miejsca pracy w kopalni; […]

więcej
Text_2

Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka

narodowa instytucja kultury, jedno z 18 muzeów centralnych, podległych Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Założone w 1951 r. z inicjatywy […]

więcej
Text_2

Nosicz

dawny górnik zatrudniony przy przenoszeniu drobnej soli w nieckach lub na płochach; Więcej w komorze Russegger II 

więcej
Text_2

Ogród Żupny

reprezentacyjny dla Zamku teren zielony. Założony w XVI w. na gruncie odkupionym od miejscowych wikarych, początkowo miał stanowić zaporę dla […]

więcej
Text_2

Pies węgierski

wózek do transportu poziomego, swą nazwę zawdzięcza charakterystycznemu dźwiękowi (przypominającemu skomlenie psa) jaki wydobywał się podczas jazdy. Oryginalny wózek można […]

więcej
Text_2

Prasoł

kupiec solny, prasołowie posiadali wyłączność na handel solą, jedynie mieszczanie Wieliczki i Krakowa mieli prawo nabywania soli bezpośrednio w żupie […]

więcej
Text_2

Rynek Dolny

Rynek Dolny w Wieliczce zwany również Rynkiem Solnym służył niegdyś jako miejsce handlu solą, do lat 30. XX w. był miejscem […]

więcej
Text_2

Statut Żup Krakowskich

ordynacja została spisana w 1368 r na polecenie króla Kazimierza Wielkiego przez Dymitra z Klecia, ówczesnego podskarbiego dworu krakowskiego. Statut […]

więcej
Text_2

św. Barbara

męczennica, święta Kościoła katolickiego i prawosławnego; Św. Barbarę jako patronkę dobrej śmierci czcili górnicy, hutnicy, marynarze, rybacy, żołnierze, kamieniarze oraz […]

więcej
Text_2

św. Kinga

patronka górników solnych, według legendy pierścień wrzucony przez nią do kopalni soli na Węgrzech, został odnaleziony później w Wieliczce (lub […]

więcej
Text_2

Szczęść Boże

tradycyjne górnicze pozdrowienie, stosowane również współcześnie.

więcej
Text_2

Szlafy

rodzaj sanek do przewożenia urobku solnego w kopalni. Więcej w komorze Szerzyzna

więcej
Text_2

Sztygarówka

okazały neogotycki budynek wzniesiony w latach 1897-1899, według projektu Tadeusza Dołęgi-Mostowskiego. Obiekt powstał z myślą o działającej w Wieliczce od […]

więcej
Text_2

Szubert Awit

(ur. 3 lipca 1837 w Oświęcimiu, zm. 27 maja 1919 w Szczawnicy) malarz, pejzażysta, jeden z najsławniejszych fotografów XIX – wiecznego […]

więcej
Text_2

Szyb Goryszowski

nazwa szybu może pochodzić od niejakiego Gierasza, wymienionego jako świadek w dokumencie lokacyjnym Wieliczki w 1290 r. Szyb przestał być […]

więcej
Text_2

Szyb Regis

jedyny zachowany do dnia dzisiejszego średniowieczny szyb górniczy

więcej
Text_2

Szyb Wodna Góra

szyb wydrążony ok. 1334 r. w czasach króla Kazimierza Wielkiego. Był głównym szybem podającym na powierzchnię wody kopalniane w zaczepionych do […]

więcej
Text_2

Walacze

dawni górnicy wyspecjalizowani w przetaczaniu bałwanów solnych za pomocą drągów walackich. Oryginalne kije walackie znajdują się  w komorze Szerzyzna.

więcej
Text_2

Wtórna krystalizacja soli

Proces wydzielania się substancji w postaci kryształów halitu z substancji rozproszonej, najczęściej ciekłej. Zjawisko wytrącania się i krystalizacji halitu doskonale […]

więcej
Text_2

Zamek Żupny

historyczna siedziba zarządu Żupy Solnej od XIII w. do 1945 r. Zamek składa się z trzech głównych budowli: Zamku Środkowego […]

więcej
Text_2

żupnik

Żupnik – osoba sprawująca najwyższą władzę w żupach. W zakresie sądownictwa i odpowiedzialności prawnej podlegał on bezpośrednio królowi, ale związany […]

więcej
Text_2

Żupy krakowskie

Żupy krakowskie to dawne solne przedsiębiorstwo królewskie, obejmujące kopalnie soli Wieliczki i Bochni, przynależne im warzelnie, Zamek Żupny oraz całą […]

więcej
  • Info praktyczne
    Godziny otwarcia

    zamek 9:00 - 20:00 (w poniedziałki nieczynne)

    kopalnia 7:30 - 19:30

    Ceny biletów

    zamek 5/8 PLN (dziedziniec - wstęp wolny)

    kopalnia 39/55 PLN (Muzeum + Trasa Turystyczna)

    informacja

    12 278 58 49

  • Kalendarium
  • Maj  2017
    PWŚCPSN
    1234567
    891011121314
    15161718192021
    22232425262728
    293031 
  • Obiekt tygodnia

     

     

     

     

     

     

F