O muzeum

Muzeum

Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka powstało w 1951 r. z inicjatywy Alfonsa Długosza, którego ideę poparły ministerstwa: Górnictwa oraz Kultury i Sztuki. Gromadzone przez wiele lat zbiory pozwoliły na przygotowanie w zabytkowych wyrobiskach na III poziomie kopalni na głębokości 135 m podziemnej ekspozycji muzealnej. Kierownictwo Kopalni przekazywało Muzeum urządzenia i narzędzia górnicze, odkryte w wyniku prac penetracyjnych prowadzonych wspólnie w starych wyrobiskach. Pozwoliło to Muzeum skompletować jedyną na świecie kolekcję dawnych drewnianych machin wyciągowych, przodków maszyn parowych i elektrycznych. Poza tym przekazano do Muzeum archiwum i bibliotekę salinarną oraz cenny zbiór map górniczych.

Wystawa

Wystawa „600-lecie Statutu Kazimierza Wielkiego dla Krakowskich Żup solnych”, 1968 r.

W 1966 r. – w ramach obchodów 1000 – lecia państwa polskiego – udostępniono ekspozycję zwiedzającym. Jest ona największym w Europie podziemnym muzeum (7481 m2 powierzchni). Przedstawia wszystkie aspekty działalności warzelniczej i górniczej prowadzonej w żupach krakowskich. Eksponaty prezentowane w zabytkowych wyrobiskach tworzą unikatowy górniczy skansen.

Muzeum realizuje swoje zadania statutowe poprzez gromadzenie, przechowywanie, konserwację i udostępnianie dóbr kultury w zakresie dziejów dawnego warzelnictwa i górnictwa solnego oraz miast Wieliczki i Bochni, techniki górniczej, geologii złóż soli, sztuki i etnografii. Oprócz stałej ekspozycji w kopalni posiada drugą: w średniowiecznym Zamku Żupnym – historycznej siedzibie zarządu kopalni. Na dziedzińcu zamkowym znajduje się najstarszy w Wieliczce szyb poszukiwawczy z połowy XIII w., baszta z XIV w. oraz fragmenty murów obronnych z XIV w.

Rezerwat archeologiczny z reliktami średniowiecznej studni solankowej

Rezerwat archeologiczny

Tematyka i czasowe ramy badawcze, będące w zainteresowaniu pracowników Muzeum, są ogromne i bardzo zróżnicowane – sięgają miocenu (dla poznania genezy złoża solnego), a w badaniach archeologicznych neolitu (początki osadnictwa i warzelnictwa). W dziedzinie historii i kultury materialnej obejmuje okres od XIII – do końca XX w. i dotyczy roli i znaczenia gospodarki solnej w dziejach Polski, jej wpływu na rozwój miast Wieliczki i Bochni, dawnej i współczesnej techniki górniczej i technologii warzelniczej.

Zabytki muzealne gromadzone są w następujących zbiorach: Geologicznym, Archeologicznym, Techniki Górniczej, Kartografii, Sztuki, Etnografii, Archiwum (dokumenty, rękopisy, akta salinarne) i w tzw. Zbiorze Specjalnym (dawne fotografie, widokówki, dyplomy, druki okolicznościowe). Wymienione kolekcje wraz ze specjalistyczną biblioteką, szczegółową dokumentacją naukowo – techniczną wyrobisk wykonaną w kopalniach Wieliczki i Bochni oraz zbiorem mikrofilmów tworzą kompletną bazę źródłową do prowadzonych badań.

Muzeum prowadzi również działalność wydawniczą (publikacje naukowe, albumy, przewodniki, katalogi zbiorów i wystaw). Wyniki badań naukowych publikowane są od 1965 r. w czasopiśmie naukowym pt. Studia i Materiały do Dziejów Żup Solnych w Polsce. Zwieńczenie wieloletnich prac badawczych stanowią dwie monografie: Dzieje żup krakowskich (1988 r.) i Wieliczka dzieje miasta (1990 r.).

Wystawa Wieliczka - die Königin der Saltzbergwerke w Bergbau Museum w Bochum w 1984 r. od lewej dyrektorzy A. Jodłowski i R. Kędra

Wystawa „Wieliczka – die Königin der Saltzbergwerke”

Niezwykle skomplikowanym i bardzo kosztownym zadaniem Muzeum jest utrzymanie w bezpiecznym stanie wyrobisk górniczych, jak również eksponowanych w nich zabytków, stale narażonych na mechaniczne oddziaływanie górotworu, zasolenie, wahania temperatury i wilgotności powietrza, zagrzybienie.

Szczególną wagę przywiązuje się w Muzeum do działalności edukacyjnej. Dzieciom i młodzieży szkolnej przybliża ten niezwykły zabytek i jego znaczenie poprzez pokazy, warsztaty, lekcje, prelekcje, konkursy a także imprezy plenerowe. Organizowane w miejscach niezwykłych – w Zamku Żupnym, na jego dziedzińcach, a także w ekspozycji podziemnej na głębokości 135 m pozostawiają niezapomniane wrażenia.

KALENDARIUM:

2 grudnia 1951 r. – Muzeum zapoczątkowało działalność z inicjatywy artysty malarza, profesora Alfonsa Długosza udostępniając dla zwiedzających pierwszą wystawę w komorze Warszawa.

1956-61 – Muzeum Oddziałem Państwowych Zbiorów Sztuki na Wawelu

1958-66 – Umieszczenie ekspozycji w 14 komorach poeksploatacyjnych na III poziomie kopalni. Prace remontowo-adaptacyjne sfinansowało Ministerstwo Kultury i Sztuki

1961 – Muzeum uznano za instytucję centralną podporządkowaną Ministerstwu Kultury i Sztuki

1963 – zatwierdzono pierwszy statut określający zakres i warunki działania Muzeum

1976-1996 – odrestaurowano ze środków Ministerstwa Kultury i Sztuki Zamek Żupny – naziemną część placówki

1978 – Kopalnia soli została wpisana na I listę Światowego Dziedzictwa UNESCO

od 1996 – udostępniono do zwiedzania całość założeń obronnych Zamku Żupnego, a mianowicie trzy główne budynki (Dom pośród Żupy, Dom Żupny i skrzydło południowe), najstarszy mur obronny z końca XIII w., ruiny średniowiecznej kuchni żupnej i basztę gotycką z XIV stulecia

od 1999 – udostępniono do zwiedzania rezerwat archeologiczny z najstarszym szybem poszukiwawczym w Wieliczce z poł. XIII w.

2013 r. – Zamek Żupny został dopisany do listy UNESCO wraz z kopalniami soli Bochni i Wieliczki, tworząc nowy wpis „Królewskie kopalnie soli w Wieliczce i Bochni”

F