zespół zamkowy
kuchnia żupna, Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka

Kuchnia Żupna

Kuchnia Żupna (XV w.) – na dziedzińcu zamkowym znajdują się mury jednego z pierwszych  zakładów zbiorowego żywienia w Europie. Tu od XIV (zgodnie z postanowieniami Statutu Kazimierzowskiego) do XVI wieku wydawano darmowe posiłki. Kuchnia żywiła kilkudziesięciu stałych pracowników kopalni, duchownych, emerytów, osoby uprawnione przywilejem królewskim, furmanów i tych, którzy kupowali bałwany solne.

Jak wynika z zapisów historycznych, żupna stołówka, była przedsięwzięciem imponującym. Świadczą o tym wydatki na kuchnię – stanowiące na przełomie XV i XVI wieku jedną z najważniejszych pozycji w rozchodach wielickiej żupy.

kuchnia żupna Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka, Zamek Żupny,UNESCO 2013O tym, jak wyglądała kuchnia żupna, mówi opis z „Inwentarza budowania gór i inszych sprzętów domowych i górnych w Zuppach Bochni i Wieliczki” sporządzony w 1581 roku przy przejęciu żup przez Sebastiana Lubomirskiego. „Na dole kuchnia sklepista. Do niej drzwi drzewianych dwoje, w niej ognisko murowane. Okien trzy. Mury porysowane i komin porysowany murowany. W tymże drąg żelazny, na którym trzy haki wiszą do wieszania kotłów. Z kuchnie izdebka, w niej piecek nowy, okno z błoną szklaną”. W kuchni urzędował jeden kucharz z dwoma pomocnikami.

Jak wynika z rachunków z I połowy XVI wieku, tylko 23 proc. produktów (chleb, woły, wołowinę, sadło, ryby i przyprawy) kupowano za pieniądze. Resztę (np. owies i piwo) wynagradzano solą tzw. cetnarką. W kotle królowały różne gatunki kasz – wyrabianych z żyta, jęczmienia, pszenicy, owca i gryki, a nawet grochu czy soczewicy. Codzienna misa „jagieł” albo „krup” stanowiła wówczas podstawę wyżywienia Polaków. Ziemniaków jeszcze nie znano. Jedną z ważniejszych pozycji w żupnych zakupach było piwo; znaczne kwoty wydawano na „korzenie”, czyli przyprawy zamorskie.

Kuchnia Żupna, wg S. ŚwiszczowskiegoDo zamkowej kuchni nieraz trafiały po polowaniach w pobliskiej puszczy łapy niedźwiedzie, które przyrządzano według staropolskiego przepisu. Według niego, łapy należało sparzyć ukropem, trzymając je w nim przez kilka minut, żeby potem łatwiej móc oskrobać sierść. Po należytym oczyszczeniu należało je wymyć w zimnej wodzie, następnie ugotować z włoszczyzną i korzeniami przez 3-4 godziny, aż „zmiękną o tyle, że się dadzą palcami przyszczypać”. Można je było podawać na zimno i na gorąco.

Po zakończeniu działalności żupnej kuchni w 1565 roku górnikom zaczęto wypłacać ekwiwalent pieniężny, tzw. strawne, co wcale nie spotkało się z dużą aprobatą, ponieważ każdy tęsknił do ciepłego posiłku na zamkowym dziedzińcu…

This entry was posted in zespół zamkowy. Bookmark the permalink. Both comments and trackbacks are currently closed.
  • Info praktyczne
    Godziny otwarcia

    zamek 8:30 - 15:30 (w poniedziałki nieczynne)

    kopalnia 8:00 - 17:00

    Ceny biletów

    zamek 5/8 PLN (dziedziniec - wstęp wolny)

    kopalnia 39/55 PLN (Muzeum + Trasa Turystyczna)

    informacja

    12 278 58 49

  • Kalendarium
  • Marzec  2017
    PWŚCPSN
     12345
    6789101112
    13141516171819
    20212223242526
    2728293031 
  • Obiekt tygodnia

     

     

     

     

     

     

F