Obiekt tygodnia
Bałwan solny, kopalnia soli - Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka

Bałwan solny „krakowski”

Podstawowa metoda urabiania złoża solnego w wielickiej kopalni polegała na odrywaniu bloków, z których formowano bryły o kształcie beczkowatym – bałwany. Był to główny produkt żup krakowskich od 2. poł. XIII wieku do 1876 roku. Podłużny kształt ułatwiał transport bardzo ciężkich  solnych walców. Przetaczaniem bałwanów trudniły się zespoły górników zwanych walaczami, pomagających sobie przy tym mocnymi drągami.

O bałwanach w kopalni wielickiej dowiadujemy się po raz pierwszy z aktu lokacji miasta Wieliczki, nadanego w 1290 roku.

Według Ordynacji Kazimierza Wielkiego z 1368 roku ówczesne bałwany ważyły 6 i 8 cetnarów, czyli ok. 300-400 kg. W XIV wieku żupa wielicka produkowała na sprzedaż trzy rodzaje bałwanów: krakowskie, oświęcimskie i słowackie, w wieku XVII zaś już 9 rodzajów, charakteryzujących się znaczną wagą, od ok. 1000 do 2000 kg.

  • bałwan krakowski — podstawowy produkt, nabywany przez kupców krajowych po niższej cenie, przeznaczony na rynek polski;
  • bałwan oświęcimski — o większej wartości, przeznaczony na skład solny w Oświęcimiu (na granicy Śląska i Małopolski), skąd dostarczany był na Śląsk i Morawy, będące głównym kierunkiem eksportu;
  • bałwan słowacki — niewielki, ważący 12 cetnarów (ok. 600 kg); wielkość dostosowana była do długotrwałego transportu w tereny górskie, z częstymi zmianami środków transportu;
  • bałwan szlachecki — ważący 25 cetnarów (ok. 1250 kg) bałwan przeznaczony był dla szlachty, wiązało się z przywilejem stanowym dla tej warstwy społecznej na tzw. sól suchedniową, wydanym przez króla Kazimierza Jagiellończyka w Nieszawie w 1454 roku. W „suche dni” (czyli dni postu), trzy razy do roku szlachta mogła zaopatrywać się w sól bezpośrednio w żupach;
  • bałwan donacyjny — wydawany nieodpłatnie dla posiadaczy odpowiednich przywilejów (np. kościoły, klasztory).

Ciekawostką jest, iż na początku XVI wieku przeciętna wartość małego solnego bałwana była porównywalna z kosztem zakupu osiodłanego konia.

Bałwan solny, tzw. krakowski. Główny produkty kopalni soli od XIII do XIX wieku

Bałwan solny, kopalnia soli – Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka

zobacz w 3D

This entry was posted in Obiekt tygodnia. Bookmark the permalink. Both comments and trackbacks are currently closed.
  • zobacz film
  • Info praktyczne
    godziny otwarcia

    zamek 8:30 - 15:30 (w poniedziałki nieczynne)

    kopalnia 7.30 - 19:30

    ceny biletów

    zamek 5/8 PLN

    kopalnia 39/55 PLN

    informacja

    12 278 58 49

  • Kalendarium
  • Kwiecień  2017
    PWŚCPSN
     12
    3456789
    10111213141516
    17181920212223
    24252627282930
F